انواع دوخت چرم و کاربرد هر کدام در کار عملی

دوخت آخرین مرحله از ساخت یک محصول چرمی است؛ مرحله‌ای که پس از برش، سوراخ‌کاری و چسب‌کاری چرم انجام می‌شود و در واقع کیفیت نهایی کار را روی نمای بیرونی محصول به نمایش می‌گذارد. بعضی از دوخت‌ها فقط کارکرد استحکام‌بخشی دارند و در لبه‌های محصول پنهان می‌مانند، و بعضی دیگر کاملاً تزئینی هستند و برای زیباسازی نما به کار می‌روند. در ادامه با رایج‌ترین انواع دوخت چرم و کاربرد هر کدام آشنا می‌شوید.

قبل از هر دوخت؛ چند اصل ثابت

هر نوع دوختی که انتخاب کنید، رعایت چند نکته کیفیت نهایی کار را تضمین می‌کند:

• هماهنگی نمره نخ با ضخامت و نوع محصول
• انتخاب رنگ نخ متناسب با رنگ چرم
• یکسان بودن فاصله بخیه‌ها در طول خط دوخت
• صاف و بدون تاب بودن نخ حین دوخت
• یک‌دست بودن قطر نخ از ابتدا تا انتهای کلاف

این اصول مستقل از نوع دوختی که انتخاب می‌کنید ثابت می‌مانند و نادیده گرفتن هرکدام، حتی با بهترین تکنیک دوخت، روی کیفیت نهایی اثر منفی می‌گذارد.

چسب‌کاری، پیش از رسیدن به دوخت

پیش از هر دوخت، معمولاً لایه‌های چرم با چسب مخصوص به هم متصل می‌شوند تا در حین دوخت جابه‌جا نشوند و خط سوراخ‌ها دقیق و صاف بماند. چسب‌کاری درست، کار سوراخ‌زنی و بعد از آن دوخت را به‌مراتب تمیزتر و سریع‌تر می‌کند.

دوخت شلال یا راسته‌دوزی

ساده‌ترین و پرکاربردترین نوع دوخت روی چرم، دوخت شلال یا راسته‌دوزی است؛ یک خط مستقیم از بخیه‌های یکسان که بیشتر برای اتصال دو لایه چرم یا دوخت‌های داخلی محصول استفاده می‌شود و کمتر جنبه تزئینی دارد.

دوخت اریب برای پرداخت لبه

وقتی چرم‌کار قصد ندارد لبه‌های محصول را پرداخت‌کاری کند، از دوخت‌های تزئینی مانند دوخت اریب استفاده می‌شود. این دوخت با زاویه ثابت نسبت به لبه انجام می‌شود و هم نمای بهتری به کار می‌دهد و هم از ریش‌ریش شدن لبه چرم جلوگیری می‌کند.

دوخت بخیه

دوخت بخیه یکی دیگر از دوخت‌های تزئینی است که بیشتر در قسمت‌هایی از محصول به کار می‌رود که نیاز به یک خط دوخت برجسته و قابل مشاهده دارد؛ ظاهری متفاوت از دوخت‌های راسته می‌سازد و معمولاً برای برجسته کردن جزئیات طراحی استفاده می‌شود.

دوخت رومی

دوخت رومی نیز در دسته دوخت‌های تزئینی لبه قرار می‌گیرد و برای چرم‌کارهایی که به دنبال جایگزینی برای پرداخت لبه هستند گزینه مناسبی است؛ الگویی متمایز از دوخت اریب دارد و در محصولاتی مثل کیف و کمربند بیشتر دیده می‌شود.

دندان‌موشی، دوخت تزئینی ظریف

همان‌طور که از نامش پیداست، دندان‌موشی الگویی ریز و منظم روی سطح چرم ایجاد می‌کند. این دوخت بیشتر برای جزئیات کوچک و ظریف محصول به کار می‌رود و به همین دلیل نیاز به دقت بالا و نمره نخ نازک‌تر دارد.

ساقه‌دوزی

ساقه‌دوزی دوختی است که بیشتر برای دوخت‌های خطی بلند و مستقیم روی سطح چرم کاربرد دارد و در محصولاتی که نیاز به یک خط تزئینی طولانی و یکنواخت دارند، انتخاب مناسبی به شمار می‌رود.

دوخت ضربدر باز

دوخت ضربدر باز برای تزئین در چرم‌دوزی استفاده می‌شود و بیشتر در قسمت‌هایی از محصول به کار می‌رود که چرم‌کار می‌خواهد توجه را به یک جزئیات خاص جلب کند؛ الگویی متقاطع و چشم‌نواز روی سطح چرم می‌سازد.

دوخت حصیری

دوخت حصیری طرحی شبیه بافت حصیر روی چرم ایجاد می‌کند و بیشتر برای محصولاتی با ظاهر سنتی‌تر یا برای ایجاد بافتی متفاوت روی سطح صاف چرم به کار می‌رود.

دوخت دو سوزنه

دوخت دو سوزنه یکی از دوخت‌های استاندارد در چرم‌دوزی صنعتی و حرفه‌ای است؛ با دو سوزن هم‌زمان از دو طرف چرم کار می‌شود و استحکام بالاتری نسبت به دوخت‌های تک‌سوزنه دارد، به همین دلیل در محصولاتی که فشار زیادی تحمل می‌کنند (مثل دسته کیف) پرکاربرد است.

کدام دوخت را انتخاب کنیم؟

انتخاب نوع دوخت به سه چیز بستگی دارد: کاربرد نهایی محصول، ضخامت و نوع چرم، و ظاهری که چرم‌کار می‌خواهد به کار بدهد. تسلط بر این دوخت‌ها معمولاً از طریق تمرین مستقیم روی چرم به دست می‌آید، و دوره‌های آموزشی مهارت جو در حوزه چرم‌دوزی می‌توانند این مسیر تمرین را برای کسی که تازه شروع کرده، کوتاه‌تر و اصولی‌تر کنند.